Karbonat sertliÄŸi (KH), karbondioksit (CO2) ve asitlik (pH) iliÅŸkisi
26 Ocak 2008 – 22:03Normalde bir akvaryumda karbonat sertliÄŸini -aynı zamanda geçici sertliÄŸi de-oluÅŸturan en önemli tuz, suda kolaylıkla eriyen kalsiyum bikarbonattır [Ca(HCO3)2]. Kalsiyum karbonatın (CaCO3) ise çözünürlüğü çok düşüktür. Kaynatılarak suyun geçici sertliÄŸinin nasıl giderildiÄŸini aÅŸağıdaki çift yönlü kimyasal denklem aracılığıyla daha iyi açıklayabiliriz: Karbondioksit azalırsa, denge, denklemin saÄŸ tarafı lehinde bozulur ve kalsiyum bikarbonatın bir kısmı kalsiyum karbonata dönüşerek çökelir. Kalan karbondioksit miktarına baÄŸlı olarak kalsiyum bikarbonat konsantrasyonunun daha düşük olduÄŸu yeni bir denge noktası oluÅŸur.Tersine suya karbondioksit verdiÄŸimizi düşünelim; bu durumda denge, denklemin sol tarafı lehinde bozulur. Yani çökelti halinde bulunan kalsiyum karbonatın bir kısmı kalsiyum bikarbonata dönüşerek suda erir.Gazların sudaki çözünürlükleri suyun sıcaklığı arttıkça azalır. Su kaynatıldığı zaman içindeki erimiÅŸ karbondioksit gazının hemen hepsi havaya uçar. Bunun sonucu olarak da kalsiyum bikarbonat kalsiyum karbonata dönüşür ve çökelir. Çaydanlıklar da bu nedenle zamanla kireçle, yani kalsiyum karbonatla kaplanırlar.
Bitkili bir akvaryumda karbondioksit konsantrasyonunun 5 - 15 mg/litre olması optimaldir. 5 mg/litre’den azı bitkiler için yetersizdir; 15 mg/litre’den fazlası ise balıklar için tehlikelidir.
Aşağıdaki tabelada sıcaklığı 25° C olan bir akvaryumdaki bikarbonat sertliği (KH), pH ve karbondioksit ilişkisini görebilirsiniz. Diğer sıcaklıklarda (22° - 28° C), bu değerlerden sapma ihmal edilebilecek kadar azdır.
| Â | optimal alan |
| KH | CO2 konsantrasyonu (mg/litre) | ||||||
| 2 | 21 | 12 | 7 | 4 | 2 | 1 | 0,7 |
| 4 | 40 | 23 | 13 | 7 | 4 | 2 | 1,3 |
| 6 | 59 | 33 | 19 | 10 | 6 | 3 | 1,8 |
| 8 | 77 | 43 | 24 | 14 | 8 | 4 | 2,4 |
| 10 | 94 | 53 | 30 | 17 | 9 | 5 | 3,0 |
| 12 | 111 | 63 | 35 | 20 | 11 | 6 | 3,5 |
| 14 | 128 | 72 | 40 | 23 | 13 | 7 | 4,0 |
| pH | 6,50 | 6,75 | 7,00 | 7,25 | 7,50 | 7,75 | 8,00 |
Sudaki erimiÅŸ oksijen (02)
Akvaryumda oksijen, balık, bitki ve aerobik bakteriler gibi oksijenle solunum yapan diğer canlılar için yaşamsal önem taşır. Balıklar, solungaçlarıyla sudaki oksijeni alır, suya karbondioksit verirler. Bitkiler ise gündüzleri fotosentez yaparken karbondioksiti kullanır, yerine suya oksijen verirler. Suyun sıcaklığına bağlı olarak erimiş oksijen konsantrasyonunun bir doyma noktası vardır. Su ne kadar soğuksa oksijen kapasitesi o kadar yüksektir.
Akvaryuma oksijen yüzey hareketi ya da bitkilerle kazandırılabilir. Yüzey hareketi, havadan difüzyon yoluyla suya karışan oksijenin geçişini hızlandırır. Su filtreleri veya hava motorları, yüzey hareketi yaratarak suyun oksijence zenginleşmesini sağlarlar. Çok fazla yüzey hareketi, bitkilerin gereksinim duyduğu karbondioksitin havaya uçmasına neden olurak bitkilerin sağlıklı gelişmesini engeller. Eskiden çok kullanılan hava motorlarının bugün bitkili akvaryumlarda önerilmemesinin nedeni de budur.
Çeşitli sıcaklıklarda doyma noktasındaki oksijen miktarları:
| Sıcaklık (°C) | O2 (mg)/litre |
| 10° | 11,3 |
| 15° | 10,1 |
| 20° | 9,1 |
| 25° | 8,3 |
| 30° | 7,6 |
Balıklar için en sağlıklı oksijen kaynağı akvaryum bitkileridir. Bitkiler fotosentez sırasında açığa çıkardıkları oksijenin çok azını solunumda kullanırlar. Balıkların oksijen sıkıntısı çekmemeleri için akvaryum balıkça gereğinden kalabalık olmamalı, yeteri kadar bitki ve bitkileri olumsuz etkilemeyecek kadar da yüzey hareketi olmalıdır. Genelde sağlıklı ve bol bitkili akvaryumlarda oksijen sıkıntısı çekilmez.
KAYNAK: Bilyap.com.tr
Yazan: Tunç Ali Kütükçüoğlu